Kinga Kozłowska •  terapia, wsparcie, rozwój

Sny są przedmiotem wielu badań naukowych z dziedzin takich jak neurologia, psychologia i psychiatria. Współcześnie, istnieje kilka głównych teorii, które próbują wyjaśnić ich funkcje i znaczenie, jednak żadna z nich nie jest ostatecznie potwierdzona, ponieważ na ten moment nauka nie dysponuje takimi narzędziami, które mogłyby dać w tym obszarze jednoznaczne odpowiedzi (podobnie jest z wieloma innymi zagadnieniami dotyczącymi funkcjonowania mózgu i całego układu nerwowego).

Poniżej przedstawiam teorie, które dla mnie osobiście są najciekawsze i inspirujące w mojej pracy i podejściu do snów.

Według teorii konsolidacji pamięci, sny mogą odgrywać kluczową rolę w utrwalaniu zbieranych w ciągu dnia informacji i przenoszeniu ich z pamięci krótkotrwałej do pamięci długotrwałej. Sny mogą odzwierciedlać ten proces, łącząc różne elementy doświadczeń i wspomnień. Ponadto, podczas snu mózg może eksperymentować z różnymi kombinacjami informacji i na ich podstawie tworzyć zupełnie nowe pomysły, koncepcje i rozwiązania.

Teoria przetwarzania emocjonalnego sugeruje, że sny pomagają w przetwarzaniu i w regulowaniu emocji, co może mieć wpływ na zdrowie psychiczne.

Teoria adaptacyjna zakłada, że sny mają znaczenie ewolucyjne, mogą pomagać w symulacji potencjalnych zagrożeń i wyzwań, pozwalając na ćwiczenie reakcji na nie w bezpiecznym środowisku, co może mieć znaczenie przystosowawcze. Tego typu symulacje mogą przygotować jednostkę do lepszego radzenia sobie z rzeczywistymi niebezpieczeństwami.

Według Sigmunda Freuda, który w 1899 r. opublikował książkę “Objaśnianie marzeń sennych”, w snach w sposób symboliczny manifestują się utajone pragnienia i konflikty, które rozgrywają się w ludzkiej psychice. Jego teoria była pierwszą próbą stworzenia systemu interpretacji snów opartego na systematycznej analizie i jest jednym z kluczowych elementów złożonej dziedziny i metody terapeutycznej, jaką jest psychoanaliza.

Na bazie dorobku Freuda, swoją własną koncepcję analizy snów rozwinął Carl Gustav Jung, jest ona jednym z fundamentów interdyscyplinarnego nurtu nazywanego psychologią analityczną (lub w zastosowaniu terapeutycznym – analizą jungowską). Według Junga sny mają bardzo wiele funkcji (o czym więcej na końcu tego posta), m.in. równoważą świadomą postawę jednostki.

Jung początkowo był uczniem Freuda i obaj przez lata intensywnie współpracowali i przyjaźnili się, jednak w pewnym momencie ich relacja dobiegła końca z powodu niezgody i różnic w poglądach. Podejście Freuda było bardzo kliniczne, chłodne, skupiające się na problemach z dzieciństwa i ogólnych deficytach osobowości, natomiast Jung chciał rozwijać swoją teorię w niezależny sposób i wyjść poza sztywne ramy tego, co proponował Freud.

Jedną z innowacji Junga było wprowadzenie pojęcia nieświadomości zbiorowej, która jest przestrzenią wykraczającą poza jednostkowe “ja” i jest wspólna dla całej ludzkości – jest to przestrzeń archetypów. Jung wprowadził również koncepcję indywiduacji, czyli procesu polegającego na dążeniach jednostki do wypełniania swojego wrodzonego potencjału, do integracji wewnętrznej oraz do autentycznej, twórczej ekspresji. W temacie snów Jung uważał, że praca z nimi umożliwia pacjentom rozwój, widział tam możliwość odkrywania nieznanych aspektów osobowości i wewnętrznych zasobów.

Najważniejsze aspekty freudowskiego podejścia do snów:

• Nieświadomość: Freud uważał, że sny są drogą do zrozumienia nieświadomych pragnień i konfliktów wewnętrznych, które rozgrywają się pomiędzy trzema elementami struktury psychicznej: id (zasada przyjemności), ego (rzeczywistość) i superego (zasady moralne). Jego teoria koncentruje się na indywidualnych doświadczeniach i traumach, szczególnie tych z wczesnego dzieciństwa.
• Treść jawna i utajona: Freud wprowadził pojęcia treści jawnej (dosłownej treści snu) i utajonej (ukrytej, prawdziwej treści snu). Sny były dla niego formą spełniania wypartych pragnień, gdzie treść utajona często dotyczyła sfery seksualnej oraz agresji.
• Mechanizmy obronne: Freud opisał mechanizmy takie jak przeniesienie (przenoszenie emocji z jednej osoby na inną) i kondensacja (łączenie kilku myśli lub obrazów w jeden symbol), które miały na celu zniekształcenie treści utajonej w taki sposób, aby mogła ona pojawić się w świadomości śniącego bez wywoływania zbytniego lęku.
• Interpretacja: Freud stosował metodę wolnych skojarzeń, gdzie pacjent swobodnie mówił, co przychodzi mu do głowy w związku ze snem. Analizował symbole snu, aby odkryć utajone pragnienia i konflikty.

Najważniejsze aspekty jungowskiego podejścia do snów:

• Nieświadomość indywidualna: Sny są wyrazem nieświadomości, która komunikuje się z naszym świadomym „ja”. Dla Junga, świadoma część umysłu to „ego” – centrum świadomości, które tworzy narrację o tym, kim jesteśmy. Sny natomiast mogą przedstawiać ukryte aspekty psychiki, które są niedostępne lub ignorowane w życiu na jawie.
• Nieświadomość zbiorowa: Jung wprowadził pojęcie nieświadomości zbiorowej, która zawiera archetypy – uniwersalne, pierwotne obrazy i motywy wspólne dla całej ludzkości, które wyrażają się w mitach, kulturze i snach. Jungowska analiza snów również skupia się na tych uniwersalnych elementach, a nie tylko na indywidualnych doświadczeniach.
• Symbole i archetypy: Jung uważał, że sny komunikują się przez symbole, które nie są dosłownymi obrazami, ale raczej reprezentacjami wewnętrznych procesów psychicznych. Te symbole mogą być specyficzne dla jednostki, ale mogą też mieć uniwersalny charakter – wtedy mówimy o archetypach.
• Cień: to archetyp związany z aspektem naszej psychiki, który zawiera wszystko, co w nas wyparte, nieakceptowane lub zaniedbywane. Cień często pojawia się w snach jako postacie lub wydarzenia reprezentujące nasze lęki, niedoskonałości, a także cechy, które ignorujemy. Cień nie jest z natury zły – zawiera także potencjalnie pozytywne aspekty, które nie zostały w pełni zintegrowane.
• Anima i Animus: Anima (kobiece aspekty w psychice mężczyzny) i animus (męskie aspekty w psychice kobiety) to kolejne archetypy często pojawiające się w snach. Reprezentują one przeciwstawne płciowe aspekty naszej psychiki, które potrzebują być zintegrowane dla pełnego rozwoju osobowości. W snach mogą objawiać się jako postacie płci przeciwnej lub symboliczne obrazy związane z płciowością.
• Jaźń: to archetyp, który reprezentuje pełnię i jedność osobowości – zarówno świadomość, jak i nieświadomość. Dążenie do integracji jaźni to cel procesu indywiduacji. W snach Jaźń może się objawiać jako różne symbole, takie jak mandale, starcy, przewodnicy duchowi lub inne obrazy przedstawiające całość i równowagę.
• Funkcja kompensacyjna snu: Jung wierzył, że sny wyrównują lub kompensują aspekty życia, które są zaniedbywane lub ignorowane na jawie. Na przykład, jeśli osoba w rzeczywistości jest zbyt racjonalna i zdominowana przez logikę, sny mogą przedstawiać bardziej emocjonalne lub intuicyjne treści.
• Metoda analizy: Jung odrzucał mechaniczne, jednoznaczne interpretacje snów na podstawie ustalonych symboli, jakie proponował Freud. Uważał, że sen zawsze należało rozpatrywać w kontekście życia śniącego i jego sytuacji psychologicznej. Sen może wskazywać na problemy, ale jednocześnie dawać wskazówki dotyczące ich rozwiązania. Wprowadził metodę amplifikacji, która polegała na badaniu obrazów i motywów snu poprzez porównanie ich z mitologicznymi, religijnymi i kulturowymi odniesieniami.

Ponieważ podejście jungowskie jest mi bliskie, to na koniec podsumuję/powtórzę/rozwinę jeszcze w kilku punktach, jakie funkcje snów zidentyfikował Jung:

1. Kompensacja: Jeżeli ignoruje się pewne aspekty swojej osobowości w życiu codziennym na jawie, to te aspekty mogą w sposób symboliczny pojawiać się w snach, aby przywrócić psychiczną równowagę, a im bardziej coś się ignoruje, tym częściej i mocniej to będzie pojawiało się w snach (w ten sposób można tłumaczyć występowanie koszmarów jako zignorowanych lub wypartych informacji, które w sposób brutalny “dobijają się” do świadomości). Jung uważał, że sny kompensują jednostronność świadomego umysłu.

2. Indywiduacja: Sny pomagają jednostce zrozumieć i integrować różne aspekty i jakości nieświadomego umysłu na drodze ku indywiduacji, czyli stawaniu się pełniejszym, bardziej zintegrowanym “ja”.

3. Rozwiązywanie konfliktów: Poprzez ukazanie różnych aspektów problemu w symboliczny sposób, sny mogą dostarczać pomysły na nowe rozwiązania konfliktów, zarówno tych wewnętrznych, jak i tych z którymi mierzymy się w świecie zewnętrznym.

4. Ekspresja kreatywności: Sny mogą być źródłem inspiracji i twórczych pomysłów. W wielu przypadkach artystom, naukowcom i wynalazcom sny dostarczały nowych, kreatywnych rozwiązań i idei.

5. Potencjalność: Jung wierzył, że sny mogą przygotowywać jednostkę na przyszłe wydarzenia poprzez nieświadome przeczucia. Nie znaczy to, że sny dokładnie przewidują przyszłość, ale mogą w symboliczny sposób sugerować to, co może się wydarzyć, na podstawie aktualnego stanu psychicznego i emocjonalnego osoby śniącej.

6. Odkrywanie archetypów: Jung wprowadził koncepcję archetypów – uniwersalnych, pierwotnych obrazów i wzorców zachowań obecnych w zbiorowej nieświadomości. Sny mogą ukazywać te archetypy, pomagając jednostce zrozumieć głębsze warstwy swojego psychicznego funkcjonowania.

Zapraszam do zapoznania się z moją ofertą terapeutyczną i rozwojową oraz umówienia się na około 20-minutową bezpłatną konsultację poprzez calendly.